10 atrakcji powiatu wolsztyńskiego

Powiat wolsztyński leżący w zachodniej części województwa wielkopolskiego, należy do mniejszych powiatów województwa (siódme miejsce od końca), ale pod względem gęstości zaludnienia (84 osoby na km2) znajduje się w środku tabeli. Co ciekawe i bardzo ważne, zwłaszcza dla mieszkańców, powiat wolsztyński znajduje się w czołówce powiatów o najniższym poziomie bezrobocia w Wielkopolsce. Według danych z czerwca 2020 r., stopa bezrobocia w powiecie wynosi zaledwie 2,2%. Powiat wolsztyński jest także regionem bardzo atrakcyjnym turystycznie.

1. Herb powiatu wolsztyńskiego.

Wolsztyn, stolica i jedyne miasto w powiecie, zasługuje właściwie na osobny tekst, bo też miejsc ciekawych i wartych zobaczenia jest tam bardzo dużo, podobnie zresztą jak w całym powiecie. Swoje piętno na historii regionu odcisnęli tu szczególnie cystersi. Zachowało się także kilka ciekawych pałaców i dworów o bardzo urozmaiconej architekturze. Miłośnicy lasów i odpoczynku nad wodą też nie będą zawiedzeni. Zapraszam w podróż po powiecie wolsztyńskim szlakiem 10 (moim zdaniem) najciekawszych atrakcji tego skrawka zachodniej Wielkopolski. Kolejność została ułożona w porządku alfabetycznym.  

2. Jezioro Wolsztyńskie w Wolsztynie.

1. Bucz – kościół pw. św. Barbary

Bucz, niewielka wieś w gminie Przemęt, ma bardzo stara metrykę. Po raz pierwszy wzmiankowana była w 1303 r. Atrakcją Bucza jest pałacyk z początków XX w., obecnie siedziba szkoły podstawowej. Jednak szczególnie godny uwagi jest kościół w konstrukcji szkieletowej wypełnionej częściowo gliną, a częściowo cegłami, zbudowany w 1782 r. staraniem Ludwika Hersztopskiego, właściciela okolicznych dóbr. Patronką kościoła jest św. Barbara. Kościół dwukrotnie poddano gruntownemu remontowi. Miało to miejsce na początku i pod koniec XX wieku. Na miejscu obecnej świątyni stała wcześniejsza, zbudowana w XV wieku. Stary kościół spłonął w drugiej połowie XVIII stulecia, a na jego miejscu zbudowano obecny budynek. Ołtarz główny pochodzi z XVII wieku, a zdobią go figury świętych: Piotra, Pawła i Barbary. Ambona pochodzi również z XVII wieku. Ołtarze boczne z kolei zbudowano już po 1782 r. Nad budowlą góruje wieża zwieńczona hełmem z latarnią i chorągiewką.    

3. Kościół pw. św. Barbary w Buczu.

2. Gościeszyn – pałac Kurnatowskich

Gościeszyn, wieś w gminie Wolsztyn istniejąca od co najmniej XIV stulecia, należała do kilku rodzin szlacheckich. W majątku swego czasu bawili m.in. Adam Mickiewicz i Wincenty Pol. Na początku XX stulecia Gościeszyn przeszedł na własność Kurnatowskich. Zygmunt Kurnatowski przebudował w latach 1904 – 1911 skromny dwór na bardzo okazały pałac, jeden z najciekawszy w Wielkopolsce. Rezydencja stanowi prawdziwą symfonię stylów. Bryła pałacu nawiązuje do form gotyckich, renesansowych, a nawet sztuki antycznej Grecji. Wieże z krenelażem dają niesamowity efekt i wzbogacają i tak już urozmaiconą fasadę. Po wojnie budynek został znacjonalizowany. Wnętrza zostały zaadaptowane na dom dziecka. Obecnie potomkowie dawnych właścicieli pałacu, Kurnatowskich starają się o zwrot rezydencji.

4. Pałac Kurnatowskich w Gościeszynie.

3. Chorzemin – pałac Daumów

Chorzemin, wieś w gminie Wolsztyn stanowiła przez wieki własność opatów cysterskich z Obry. W XIX stuleciu Chorzemin, występujący w źródłach także jako „Chorzymin”, przeszedł w ręce niemieckie. Pewnie niewiele osób wiedziałoby o tej wsi gdyby nie pałac liczący sobie 110 lat. Okazałą, neogotycką rezydencję w elementami secesyjnymi wniesiono w 1910 r. dla landrata grodziskiego (urzędnik prusko-niemiecki administrujący powiatem, odpowiednik polskiego starosty) Alfreda Dauma. W rękach Daumnów pałac pozostał do 1945 r. Po wojnie stanowił on własność miejscowego PGR’u, a obecnie znajduje się w rękach prywatnych. W parku przypałacowym zachowało się kilka cennych gatunków drzew. Niedaleko od wsi znajduje się niewielki rezerwat przyrody „Bagno Chorzemińskie”, miejsce występowania rzadkich roślin i zwierząt znajdujących się pod ścisłą ochroną.

5. Pałac w Chorzeminie.

4. Obra – klasztor pocysterski

Cystersi, zakon założony w 1098 r. przez św. Roberta z Molesme, wyłonił się ze wspólnoty benedyktyńskiej. Bracia dążyli do tego, aby ich klasztory były samowystarczalne, stąd zakładali przy nich coś na kształt folwarków, w których uprawiali ziemię, hodowali bydło, warzyli piwo i produkowali wino, a także budowali młyny, kuźnie itd. Poza pracą na roli mnisi zajmowali się przepisywaniem ksiąg. To cystersom przypisuje się opracowanie trójpolówki, systemu uprawy ziemi, która istniała w niektórych krajach Europy aż do XIX w. Ponadto cystersi udoskonalili produkcję alkoholu, zakładali stawy rybne, sprowadzili do Polski wiele odmian roślin (m.in. kapustę) i ziół, a także przyczynili się do rozwoju rzemiosła, wprowadzając liczne innowacje techniczne. Cystersi pojawili się na ziemiach polskich w pierwszej połowie XII w., a jeden z ich klasztorów powstał w Obrze.

6. Klasztor pocysterski w Obrze.

 Klasztor cystersów w Obrze ufundował w latach 1231-38 Sędziwój z rodu Jeleńczyków jako filię klasztoru w Łeknie. Cystersi fundację przyjęli i przybyli do Obry w latach 1243-44. Wkrótce wznieśli tu dwa kościoły: parafialny pw. św. Elżbiety (rozebrany w 1839 r.) i klasztorny pw. św. Jakuba Apostoła. Klasztor i kościół zostały jednak zniszczone podczas „potopu” szwedzkiego oraz wojny północnej na początku XVIII stulecia. Obecny kościół klasztorny wzniesiono 1722 – 1757 wg projektu znanego i cenionego w Wielkopolsce architekta Jana Catenazziego.

W 1796 r. władze pruskie skonfiskowały dobra klasztoru, a w 1835 r. skasowały sam klasztor. Kościół poklasztorny stał się kościołem parafialnym. W latach 1852 – 54 mieszkali tu jezuici, a 1904 r. budynki klasztorne przekształcono w dom księży emerytów. W 1926 r. kompleks poklasztorny oddano zakonowi Oblatów Maryi Niepokalanej, którzy urządzili tu Wyższe Seminarium Duchowne istniejąc, z przerwami, do dzisiaj. Jest to jedyne w Polsce seminarium duchowne tego zakonu.

5. Przemęt – kościół pocysterski

Jeden z domów zakonu cystersów założono także w Przemęcie, choć od fundacji do osiedlenia się tam zakonników minęło sporo czasu. Inicjatorem sprowadzenia cystersów do kasztelanii przemęckiej już na początku XIII w. był książę wielkopolski Władysław Odonic, ale jego fundacja na doszła do skutku. Udało się to dopiero wojewodzie poznańskiemu Beniaminowi z rodu Zarębów. Władze zakonne przyjęły fundację w 1278 r., nakazując mnichom z Paradyża zorganizowanie nowego klasztoru. Początkowo cystersi osiedlili się w Kaszczorze, jednak już wkrótce, ok. 1301 r., zdecydowali przenieść się do Wielenia Zaobrzańskiego. Po stu latach podjęto decyzję o kolejnych przenosinach klasztoru, tym razem do Przemętu. W latach 1408 – 1409 król Władysław Jagiełło wyraził zgodą na osiedlenie się zakonników w Przemęcie i nadał im to miasto (miastem Przemęt pozostał do 1797 r.). Obecny, barokowy kościół klasztorny pw. Najświętszej Maryi Panny i św. Jana Chrzciciela zaczęto wznosić w miejscu starszej świątyni w 1651 r., prawdopodobnie według projektu Tomasza Poncino. Prace przerwała jednak wojna ze Szwecją, która przeszła do historii jako „potop”. Dalsze prace wznowiono dopiero w latach osiemdziesiątych XVII w. pod kierunkiem dwóch wybitnych architektów barokowych, których liczne budowle możemy do dziś podziwiać w Wielkopolsce, czyli Jana i Jerzego Catenazzich. Kościół i klasztor przeszły wiele burz dziejowych, ale na szczęście kościół stoi do dziś i stanowi dumę mieszkańców powiatu wolsztyńskiego.

7. Klasztor pocysterski w Przemęcie.

W 1835 r. władze pruskie skasowały klasztor, a kościół stał się świątynią parafialną.

6. Siekowo – pałac Czarneckich

Zygmunt Gorgolewski (1845 – 1903), jeden z najwybitniejszych polskich architektów drugiej połowy XIX wieku, zaprojektował m.in. jeden z najpiękniejszych budynków operowych w Europie. Chodzi tu oczywiście o Teatr Wielki we Lwowie. Gorgolewski zresztą zmarł w tym mieście i został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim. Zanim trafił do Lwowa, przez wiele lat żył i pracował w Wielkopolsce, budując lub przebudowując pałace, kościoły i kamienice. Jedynym z jego dzieł jest pałac w Siekowie w gminie Przemęt. Rezydencję zbudowano w latach 1878 – 1879 dla Zygmunta Czarneckiego w modnym wówczas tzw. kostiumie francuskim.

8. Pałac w Siekowie, zdjęcie z 1911 r.

Była to w pewnym sensie manifestacja patriotyczna i wyraz poparcia dla Francji pokonanej przez Prusy w wojnie 1870 – 1871. Niestety, po pożarze w 1912 r. pałac odbudowano bez detali architektonicznych i w nieco uproszczonej formie, choć nadal wzbudza zachwyt, głównie za sprawą dwóch smukłych wież. Obecnie mieści się w nim oddział Wojewódzkiego Szpitala Neuropsychiatrycznego. Pałac wokół pałacu rozciąga się park o powierzchni 15 ha, w którym rośnie najgrubszy w Wielkopolsce wiąz szypułkowy.  

9. Pałac w Siekowie obecnie.

7. Wolsztyn – pałac Mycielskich

Wolsztyn należy bez wątpienia do najatrakcyjniejszych i najbardziej zadbanych miast zachodniej Wielkopolski. Miasto jest pięknie położone pomiędzy dwoma jeziorami: Wolsztyńskim i Berzyńskim. Pierwsze wzmianki o Wolsztynie pochodzą z 1424 r. i już wtedy posiadał on prawa miejskie. Miasto słynęło z sukiennictwa i handlu wełną, a jego nazwa pochodzi do “kamienia”, który był jednostką miary ciężaru wełny. Nić owego „kamienia” była długa na 14 km, stąd „Wollstein” to po prostu „kamień wełny.

10. Neorenesansowy pałac w Wolsztynie zbudowany w 1845 r.

W Wolsztynie znajduje się jeden z najpiękniejszych neoklasycystycznych pałaców w Wielkopolsce. Pierwotnie jednak wolsztyński pałac był neorenesansowy. Zbudowano go w 1845 r. dla Apolinarego Gajewskiego. W 1890 r. rezydencję kupił hrabia Stefan Mycielski, który zlecił jej przebudowę na początku XX wieku wybitnemu architektowi Rogerowi Sławskiemu (1871 – 1963), jednemu z czołowych wielkopolskich architektów pierwszej połowy XX stulecia, znanemu miłośnikowi baroku i klasycyzmu. Sławski nadał pałacowi formy neoklasycystyczne. Budynek zbudowano na planie prostokąta z niskim, dwuspadowym dachem. Wejście zdobi okazały portyk z sześcioma kolumnami jońskimi i trójkątnym tympanonem. Rezydencja stoi w pobliżu Jeziora Wolsztyńskiego w pięknym parku założonym na przełomie XVII i XVIII stulecia (!). Pałac spłonął w 1945 r. Odbudowano go po wojnie. Przez wiele lat mieścił się w nim hotel i restauracja. Obecnie budynek stoi pusty i czeka na nowego właściciela. W ubiegłym roku rozpoczął się remont pałacu, który ma potrwać maksymalnie trzy lata.

11. Neoklasycystyczny pałac w Wolsztynie wg projektu Rogera Sławskiego.

8. Wolsztyn – Parowozownia

Obiektem, który rozsławił Wolsztyn na cały świat jest jedyna w Europie i jedna z niewielu na świecie czynna lokomotywownią, z której wciąż wyjeżdżają na trasy pociągi prowadzone przez parowozy. Na terenie Parowozowni można podziwiać wyposażenie techniczne, warsztaty i narzędzia służące utrzymywaniu i naprawie parowozów, z których większość liczy sobie sto i więcej lat! W wolsztyńskiej Parowozowni można zobaczyć 30 parowozów, 19 historycznych wagonów oraz takie niecodzienne pojazdy szynowe, jak dźwig warsztatowy i pług odśnieżny pochodzący z 1883 r. Najcenniejszymi parowozami z Wolsztynie są m.in.: słynna „Piękna Helena”, czyli parowóz Pm36-2 z 1937 r. oraz pierwszy polski parowóz osobowy Ok22-31 z 1929 r. Wolsztyńskie parowozy wielokrotnie grały w filmach, jak choćby w „Pianiście” Romana Polańskiego. Prawdziwą gratką dla wielbicieli pojazdów szynowych są organizowane co roku w maju parady parowozów, na które ściągają miłośnicy kolei z całej Europy.  

12. Parowozownia w Wolsztynie.

9. Wolsztyn – Skansen Budownictwa Ludowego Zachodniej Wielkopolski

Jedną z licznych atrakcji Wolsztyna jest także Skansen Budownictwa Ludowego Zachodniej Wielkopolski. Można tu zobaczyć kilkanaście zagród chłopskich, w których mieszkali chłopi z terenów obecnych powiatów: grodziskiego, wolsztyńskiego i nowotomyskiego. Najstarszy z obiektów pochodzi z początków XVII wieku, a najmłodszy z początku XX stulecia. Część budynków jest oryginalna, reszta to wierna rekonstrukcja. Ponadto znajduje się tu także karczma z pełnym wyposażeniem, zarówno starszym jak i trochę nowszym, stodoły, kuźnia, wozownia, wiatrak „koźlak” z Wroniaw i wiele innych. Dodatkową atrakcją są żywe zwierzęta gospodarskie, które można tu spotkać. Całość dopełnia mała architektura wiejska, jak choćby piec chlebowy, gołębnik i psie budy. Pomysł na stworzenie skansenu zrodził się w 1972 r. Prace nad jego założeniem trwały ponad dziesięć lat. Władze Muzeum Regionalnego w Wolsztynie, któremu podlega skansen, planują dalszą rozbudowę tego miejsca i rekonstrukcję kolejnych historycznych obiektów, m.in. szkoły wiejskiej.   

13. Wiatrak w skansenie w Wolsztynie.

10. Wroniawy – pałac Broel-Platerów i Maksymiliana von Goldschmidt-Rotschild

Pałac we Wroniawach to kolejnych ciekawy zabytek architektury rezydencjonalnej znajdujący się w gminie Wolsztyn. Pierwsze wzmianki o Wroniawach pochodzą z XIV wieku. Później wieś należała m.in. do Gajewskich i Broel-Platerów. W latach dwudziestych XIX stulecia zbudowano tu pałac dla Stanisława Broel-Platera. W latach dziewięćdziesiątych XIX wieku majątek kupiła niemiecka rodzina von Hessa-Hessenburg, ale wkrótce sprzedała go niemiecko-żydowskiej rodzinie bogatego bankiera Maksymiliana von Goldschmidt-Rotschilda. Żoną Maksymiliana była Minna Karolina von Rotschild, pochodząca za słynnej żydowskiej dynastii bankierów i finansistów. Po 1905 r. Maksymilian von Goldschmidt-Rotschild nakazał przebudować pałac w stylu neobarokowym. W okresie międzywojennym pałac wraz z majątkiem nabył polski finansista Józef Draheim. Obecnie mieści się w nim Dom Wczasów Dziecięcych.

14. Pałac we Wroniawach.

Tyle moich propozycji, a teraz czekam na Wasze. Do powyższego zestawienia dodałbym jeszcze choćby muzea: Roberta Kocha i Marcina Rożka w Wolsztynie i wolsztyński kościół farny pw. NMP Niepokalanie Poczętej. Ponadto należałoby wspomnieć jeszcze o dworach i pałacach w: Chobienicach (w ruinie), Belęcinie i Starym Popowie oraz kościołach: św. Wawrzyńca w Kębłowie, św. Stanisława w Gościeszynie, św. Piotra w Chobienicach, św. Michała Archanioła w Siedlcu i św. Wojciecha w Kaszczorze.  

Bibliografia:

Drewniane kościoły w Wielkopolsce, koncepcja, teksty i wybór fotografii P. Maluśkiewicz, Poznań 2004.

M. Libicki, P. Libicki, Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce, Poznań 2008

P. Maluśkiewicz, Zabytkowe klasztory w Wielkopolsce, Poznań 2006.

www.muzea-wolsztyn.com.pl 

www.parowozowniawolsztyn.pl

www.regionwielkopolska.pl

www.skanseny.net

www.wolsztyn.pl

www.wolsztyn.naszemiasto.pl

www.zabytek.pl

Fotografie:

  1. Poznaniak / Public domain
  2. Swierta / CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)
  3. https://fotopolska.eu/1305620,foto.html, autor: s_mile
  4. Jacek Halicki / CC BY (https://creativecommons.org/licenses/by/3.0)
  5. Cronwood / CC BY-SA (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/)
  6. Jerzy / Public domain
  7. Lofthy / CC BY-SA 3.0 PL (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/deed.en)
  8. https://fotopolska.eu/672507,foto.html, autor: Jac64
  9. https://fotopolska.eu/1411139,foto.html, autor: mar
  10. https://fotopolska.eu/103486,foto.html, autor: Wiesław Smyk
  11. https://fotopolska.eu/275265,foto.html, autor: Wiesław Smyk
  12. https://fotopolska.eu/793695,foto.html, autor: selene
  13. Swierta / CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)
  14. https://fotopolska.eu/303139,foto.html, autor: Andrzej Mastalerz.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *