10 atrakcji powiatu wągrowieckiego

Jak wszyscy wiemy, panujący niepodzielnie koronawirus nie sprzyja podróżom krajoznawczym, ale przecież taki stan nie będzie trwał wiecznie. Warto już teraz zaplanować sobie przyszłe wycieczki. Dziś proponuję odwiedzić powiat wągrowiecki.

1. Herb powiatu wągrowieckiego.

Powiat wągrowiecki należy do największych w województwie wielkopolskim, ale jednocześnie jest jednym z najsłabiej zaludnionych (68 osób na km2 – czwarte miejsce od końca). Powiat wągrowiecki usytuowany jest w północno-wschodniej części województwa i stanowi zachodni kraniec Pałuk, regionu kulturowo-etnograficznego będącego elementem historycznej Wielkopolski, choć większa jego część leży w województwie kujawsko-pomorskim. Powiat wągrowiecki jest niezwykle interesujący pod względem turystycznym. Nie brak tu jezior i lasów, a przede wszystkim interesujących zabytków. Listę dziesięciu najciekawszych (moim zdaniem) atrakcji turystycznych powiatu zamieściłem poniżej. Zostały one ułożone w kolejności alfabetycznej.    

1. Budziejewko – Głaz św. Wojciecha

Głazy narzutowe przyniósł na nasze ziemie lądolód ze Skandynawii. Za względu na spore rozmiary, często były one otoczone kultem lub wiązały się z nimi liczne legendy. Dziś z reguły stanowią pomniki przyrody objęte ochroną. Jeden z takich głazów, drugi co do wielkości w Wielkopolsce, znajduje się w Budziejewku (gmina Mieścisko). Granitowy głaz, zwany Głazem św. Wojciecha, liczy sobie 7,5 m długości, 4,7 m szerokości, 20,5 m obwodu i wznosi się na 1,3 m ponad poziom otaczającego terenu, a spora jego część zalega jeszcze w ziemi. Legenda wiąże go z osobą św. Wojciecha, który miał z niego głosić kazania ludowi. Ponoć na powierzchni głazu można dostrzec ślady stóp biskupa i odciski jego pastorału. Przez wiele lat spod głazu miało wypływać cudowne źródełko mające moc przywracania niewidomym wzroku.

2. Głaz św. Wojciecha w Budziejewku.

2. Gołańcz – zamek

Pierwsze wzmianki o Gołańczy pochodzą z 1222 r. Była to wówczas wieś książęca płacąca dziesięcinę cystersom z Łekna. W XIV w. osada była już własnością możnego rodu Pałuków. W drugiej połowie XIV stulecia istniał tu już niewielki, murowany dwór warowny. W latach sześćdziesiątych XV w., wieś wraz z warownią przeszła na własność rodziny Grudzińskich, którzy przebudowali dwór, nadając mu formę ufortyfikowanej wieży mieszkalnej. Na początku XVII w. zameczek wraz z okolicznymi dobrami kupili Smoguleccy. W maju 1656 r. zamek został zdobyty i zniszczony przez Szwedów, a jego załoga wraz z kobietami i dziećmi, wycięta w pień. Po odejściu Szwedów Smoguleccy odbudowali zameczek, a na początku XVIII w. saski feldmarszałek Jan Jerzy Flemming przekształcił go w szlachecką rezydencję. Mimo kolejnych remontów, zamek niszczał. Ostatecznie opuszczono go w 1830 r. Przez kolejne sto lat warownia popadła w ruinę. Dopiero przed wybuchem II wojny światowej archeolodzy przeprowadzili badania na jego terenie, kontynuowane w okresie okupacji przez Niemców. Po wojnie zabezpieczono ruinę i poddano pracom konserwatorskim, trwającym właściwie do dziś.

3. Ruiny zamku w Gołańczy.

3. Łaziska – piramida Franciszka Łakińskiego

Trzeba przyznać, że grobowce w kształcie piramidy nie należą do obiektów często spotykanych w naszym kraju, a jednak. Taki oryginalny grobowiec w formie piramidy stoi we wsi Łaziska koło Wągrowca. Pochowano w nim Franciszka Łakińskiego (1767 – 1845) herbu Pelikan, oficera wojska polskiego jeszcze z czasów I Rzeczypospolitej, a później rotmistrza w wojsku napoleońskim, kawalera orderu Virtuti Militari i francuskiej Legii Honorowej. Łakiński zamieszkał w Wągrowcu w 1830 r. Był dość majętnym człowiekiem, a większość swego majątku przeznaczał na cele społeczne. W testamencie, oprócz hojnych sum zapisanych służbie, nakazał zbudować dla siebie ten okazały grobowiec, który sam zresztą zaprojektował. Wokół piramidy, na słupach, ustawiono orły napoleońskie, które w okresie międzywojennym przeniesiono na pomnik powstańców wielkopolskich w Wągrowcu, ale zaginęły one w czasie okupacji. Łakiński polecił też obsadzić drzewami teren wokół grobowca, przepowiadając, że kiedy sosny urosną do wysokości piramidy, Polska odzyska wolność, co się zresztą sprawdziło.

4. Piramida Łakińskiego w Łaziskach.

4. Popowo Kościelne – kościół p.w. Zwiastowania NMP

Popowo Kościelne, niewielka wieś położna w gminie Mieścisko, słynie z okazałego, drewnianego kościoła p.w. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. Świątynię ufundował w 1629 r. właściciel tutejszego majątku, burgrabia nakielski Stanisław Zagórski. W 1720 r. dobudowano wieżę i dwie boczne kaplice. Bardzo cenne jest wyposażenie świątyni. Barokowy ołtarz główny pochodzi z połowy XVII stulecia, a jego głównym elementem jest obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem. Dwa ołtarze boczne oraz dwa kolejne, umieszczone w kaplicach, są późnobarokowe i pochodzą z pierwszej połowy XVIII wieku. W tego samego stulecia pochodzą też chrzcielnica i ambona. Na belce tęczowej umieszczono krucyfiks z XVI wieku, a stojące obok rzeźby Matki Bożej i św. Jana wykonano z XVIII stuleciu.

5. Kościół p.w. Zwiastowania NMP w Popowie Kościelnym.

5. Skoki – kościół p.w. św. Mikołaja

Skoki to niewielkie miasto o bogatej historii. Prawa miejskie otrzymały w 1367 r. W XVI i pierwszej połowie XVII wieku, miasto przeżywało rozkwit, stając się ważnym ośrodkiem sukiennictwa w regionie, a także ogniskiem reformacji i prawdziwym tyglem narodowościowym. Mieszkali to obok siebie Polacy, Niemcy, Czesi, Holendrzy, Żydzi, a nawet Szkoci. W Skokach osiedlili się bracia czescy, tworząc tu prężnie rozwijającą się gminę wyznaniową.

Kościół parafialny, wówczas jeszcze p.w. św. Wawrzyńca, ufundował pierwszy właściciel Skoków, Janusz z Podlesia. Pod koniec XVI w. władający miastem Latalscy przekazali kościół braciom czeskim. W 1643 r. świątynia została zwrócony katolikom. Otrzymała wtedy nowego patrona w postaci św. Mikołaja. Pierwotny kościół jednak już nie istnieje. Na jego miejscu, w 1737 r. wzniesiono obecną świątynię, fundacji Kazimierza Raczyńskiego. Kościół parafialny w Skokach jest budowlą trójnawową, drewnianą, o konstrukcji szkieletowej. W 2006 r. przeprowadzono jego gruntowny remont. Obiekt leży na Szlaku Kościołów Drewnianych wokół Puszczy Zielonka.

6. Kościół p.w. św. Mikołaja w Skokach.

6. Skoki – pałac

Obszerny, bardzo zgrabny pałac w Skokach został zbudowany około 1870 r. dla Pawła Zakrzewskiego, ówczesnego właściciela okolicznych dóbr. Bryła nawiązuje do gotyku, a dekoracje do renesansu. Pałac otacza dobrze utrzymany park. Obecnie rezydencja Zakrzewskich w Skokach należy do Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu. Skoki były miastem prywatnym.

7. Pałac w Skokach, zdjęcie z 1918 r.

W XV i XVI wieku miasto należało do Skockich herbu Nowina, a późnej do Latalskich. W latach 1630 – 1668 ich właścicielami byli Rejowie, potomkowie renesansowego poety Mikołaja Reja z Nagłowic. Po nich Skoki były własnością kilku znaczących rodów szlacheckich, m.in.: Unrugów, Twardowskich, Raczyńskich, Rogalińskich i Swinarskich. W 1846 r. dobra skockie kupił Józef Skoraszewski, po nim nabył je Niemiec, Carl Cunow. W 1886 r. pałac powrócił w polskie ręce, najpierw Pawła Zakrzewskiego, a później Ludwika Piątkowskiego.

8. Pałac w Skokach. Stan obecny.

7. Tarnowo Pałuckie – kościół p.w. św. Mikołaja

Kościół w Tarnowie Pałuckim jeszcze do niedawna uchodził za najstarszy drewniany kościół w Polsce. Według badań dendrochronologicznych (analiza wzoru przyrostów rocznych słojów drzew, pozwalająca bardzo dokładnie datować wiek zabytków i zjawisk przyrodniczych), powtórzonych trzykrotnie w 1999 r. wykazały, że drewno użyte do budowy kościoła pochodzi z drzew ściętych na przełomie 1373 i 1374 r. Dopiero niedawno odkryto, że kościół w Domachowie (pow. gostyński) jest o kilka lat starszy. Obecny kościół w Tarnowie Pałuckim wzniesiono na fundamentach starszego, zbudowanego w XIII stuleciu. Dodatkowym atutem świątyni jest bogata polichromia wykonana ok. 1639 r. prawdopodobnie przez Walentego Podczosika z Kcyni. Malowidła zdobiące niemal każdy skrawek wnętrza kościoła, przedstawiają sceny z życia św. Mikołaja i św. Małgorzaty oraz wizerunki Trójcy Świętej i sceny z Nowego Testamentu, a także świętych wywodzących się z zakonu cystersów. Polichromie z kościoła w Tarnowie Pałuckim należą do najwspanialszych w Polsce. Warty uwagi jest także późnorenesansowy ołtarz główny z pierwszej płowy XVII stulecia z obrazem „Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny”.

9. Kościół p.w. św. Mikołaja w Tarnowie Pałuckim.

8. Wągrowiec – kościół p.w. św. Jakuba Apostoła

Wągrowiec, stolica powiatu, uzyskał prawa miejskie w 1381 r. Pierwsze wieki miasta łączą się nieodmiennie w cystersami, którzy przybyli tu z Łekna, a wcześniej w niemieckiego Altenburga. W Wągrowcu urodził się m.in. ks. Jakub Wujek (1541 – 1597), jezuita, doktor teologii, rektor Akademii Wileńskiej i pierwszy rektor kolegium jezuickiego w Poznaniu, a przede wszystkim autor przekładu Biblii na język polski.

10. Kościół p.w. św. Jakuba w Wągrowcu.

W Wągrowcu znajduje się jeden z najcenniejszych i najciekawszych kościołów w Wielkopolsce. Zbudowany został w XVI wieku z stylu późnogotyckim, ale z renesansowymi szczytami. Budowa kościoła trwała kilkadziesiąt lat, a konsekracja świątyni miała miejsce w 1575 r. Wągrowiecka fara powstała na miejscu dawnej, prawdopodobnie drewnianej świątyni, istniejącej tu od XIV stulecia. Kolejną ciekawostką jest fakt, że do budowy kościoła użyto ciosanych kamieni granitowych, pochodzących z rozbiórki klasztoru cysterskiego w Łeknie. Mimo późniejszych remontów, kościół zachował pierwotną bryłę. Przy kościele stoi drewniana, ale podmurowana dzwonnica zbudowana w 1847 r. Niezwykle cenne jest wyposażenie kościoła, w tym 9 ołtarzy pochodzących z XVI i XVII wieku, a także kilka interesujących obrazów i rzeźb.

11. Renesansowa fasada kościoła p.w. św. Jakuba w Wągrowcu.

9. Wągrowiec – skrzyżowanie rzek

Stolica powiatu może poszczycić się oryginalną ciekawostką krajoznawczą. Nieopodal centrum miasta znajduje się „skrzyżowanie” dwóch rzek: Wełny i Nielby. Nie jest to jednak dzieło natury tylko człowieka, a konkretnie związanych z miastem cystersów i powstało w XVI wieku. Celem tego przedsięwzięcia było zabezpieczenia miasta przed powodzią i spiętrzenie Wełny, co było niezbędne do działania młyna wodnego. Badania przeprowadzone przez studentów geografii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w latach siedemdziesiątych XX wieku dowiodły, że wody obu rzek mieszają się w niewielkim stopniu i nie tworzą wirów.

12. Skrzyżowanie rzek w Wągrowcu.

10. Wągrowiec – zespół pocysterski

Cystersi przybyli do Wągrowca pod koniec XIV wieku, przenosząc się tu z opactwa w Łeknie. Klasztor w Łeknie ufundowano w 1153 r., a sprowadził ich z Altenburga właściciel tamtejszych włości Zbylut Pałuka. Niewykluczone jednak, że zakonnicy przybyli do Łekna już kilka lat wcześniej. Według świadectw historycznych i archeologicznych, opactwo cysterskie w Łeknie było pierwszym klasztorem tego zakonu w Polsce. Problemy inżynieryjno-techniczne i prawdopodobnie czynniki gospodarcze spowodowały, że pod koniec XIV stulecia zdecydowano o przeniesieniu się do Wągrowca i zbudowaniu tam nowego opactwa.

13. Opactwo pocysterskie w Wągrowcu.

Budowę kościoła i klasztoru rozpoczęto pod koniec XIV stulecia, a zakończono dopiero ok. 1493 r. W 1747 r. zespół klasztorny wraz z kościołem p.w. Wniebowzięcia NMP został niemal całkowicie zniszczony w wyniku pożaru. Wkrótce całość odbudowano w stylu barokowym. W latach 1835 – 1836 władze pruskie przeprowadziły kasatę klasztoru. Kościół klasztorny przekształcono w parafialny, a w klasztorze urządzono sąd i więzienie. W 1945 r., wycofujące się wojska niemieckie spalił klasztor. Został on odbudowany po wojnie. Obecnie, od 2013 r., kościołem i klasztorem opiekują się ojcowie paulini.    

14. Kościół pocysterski p.w. Wniebowzięcia NMP w Wągrowcu.

Powyższe miejsca i obiekty to zaledwie część atrakcji turystycznych powiatu wągrowieckiego. Jeśli macie inne propozycje, to zapraszam do podzielenia się nimi z nami.

Bibliografia:

Dubowski A., Zabytkowe kościoły Wielkopolski, Poznań 1956.

Libicki M., Libicki P. Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce, Poznań 2008.

Plenzler A., Piastowskie strony. Przewodnik po nowym Szlaku Piastowskim, Poznań 2016.

202 x Wielkopolska, praca zbiorowa pod redakcją Włodzimierza Łęckiego, Poznań 2005.

www.wagrowiec.eu

www.zabytek.pl

Fotografie:

  1. Poznaniak / Public domain
  2. Szymek484 / CC0
  3. Włodzimierz Jacek Adamski / CC BY-SA (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/)
  4. Maciejkaczkowski (Maciej Kaczkowski) at pl.wikipedia / Public domain
  5. https://fotopolska.eu/1268829,foto.html, autor: mag
  6. Andreas Ederus Thorunensis / CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0)
  7. https://fotopolska.eu/935636,foto.html, autor: Jac64
  8. https://fotopolska.eu/1158152,foto.html, autor: andre13
  9. This photo was taken by Przemysław JahrAutorem zdjęcia jest Przemysław JahrWykorzystując zdjęcie proszę podać jako autora:Przemysław Jahr / Wikimedia Commons / Public domain
  10. Szymon Śliwiński / CC BY-SA 3.0 PL (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/deed.en)
  11. https://fotopolska.eu/797988,foto.html, autor: trz (tedesse)
  12. https://fotopolska.eu/333638,foto.html, autor: PEŻ
  13. Paweł Działowski / CC BY-SA 3.0 PL (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/deed.en)
  14. https://fotopolska.eu/797986,foto.html, autor: trz (tedesse).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *