10 atrakcji powiatu śremskiego

W powiecie śremskim atrakcyjnych miejsc, ciekawych zabytków i innych interesujących obiektów nie brakuje. Wybór dziesięciu, które najlepiej reprezentują powiat, stanowią dumę mieszkańców i przyciągają turystów, było niezwykle trudne. Poniżej przedstawiam listę dziesięciu (moim zdaniem) najciekawszych atrakcji ziemi śremskiej. Dla porządku, wybrane przeze mnie obiekty zostały uporządkowane w kolejności alfabetycznej.

1. Herb powiatu śremskiego.

Powiat śremski leży w centralnej części województwa wielkopolskiego. Tworzą go cztery gminy: Śrem, Dolsk, Książ Wielkopolski i Brodnica. Śrem – stolica powiatu, należy do najstarszych miast w Wielkopolsce. Pod względem powierzchni powiat śremski zajmuje przedostatnie miejsce w województwie (przed rawickim), ale jeśli chodzi o gęstość zaludnienia, powiat zajmuje wysoką, dziesiątą pozycję (107 osób na km2 ). A teraz przejdźmy do największych atrakcji ziemi śremskiej. 

1. Błociszewo – pałac

Listę atrakcji powiatu śremskiego otwiera bardzo urokliwy pałac w Błociszewie w gminie Śrem. Pałac powstał w 1893 r. na zlecenie Florentyny z Chłapowskich Kęszyckiej. Kęszyccy byli właścicielami okolicznych włości od 1793 aż do 1939 r. Autorem projektu pałacu był Kazimierz Skórzewski.

2. Pałac Kęszyckich w Błociszewie, zdjęcie z pocz. XX w.

Rezydencja w Błociszewie jest budynkiem eklektycznym, nawiązującym w stylu do rokoka, przypominający jako żywo architekturę francuską, bardzo popularną wśród polskich ziemian tamtego czasu. Pałac jest parterowy o bogato zdobionej fasadzie, nakryty mansardowym dachem. Losy Kęszyckich, właścicieli Błociszewa, były tragiczne. Troje dzieci zmarłego w 1936 r. Daniela Kęszyckiego zginęło podczas ostatniej wojny. Po wojnie budynek przeszedł na własność skarbu państwa. W 1974 r. pałac został przejęty przez Poznański Ośrodek Reumatologiczny w Śremie. Kilka lat temu budynek odzyskali potomkowie ostatnich właścicieli. Miejmy nadzieję, że obiekt odzyska swój dawny blask.

3. Pałac w Błociszewie współcześnie.

2. Dolsk – kościół p.w. św. Michała Archanioła

Pierwsze wzmianki o osadzie Dolsk pochodzą z 1136 r. Od pierwszej połowy XIII stulecia do 1797 r., Dolsk należał do biskupów poznańskich. Prawa miejskie wieś otrzymała w 1359 r., kiedy to Kazimierz Wielki zezwolił biskupom poznańskim na lokację osady na prawie niemieckim. Dolsk leży nad dwoma jeziorami, stąd jest często odwiedzany przez miłośników odpoczynku nad wodą. W miasteczku znajduje się kilka atrakcyjnych zabytków, ja jednak skupię się na tym najstarszym, którym jest okazały, późnogotycki, trójnawowy kościół farny p.w. św. Michała Archanioła. Świątynia powstała staraniem biskupa poznańskiego Andrzeja z Bnina ok. 1460 r. W 1790 r. budynek został poważnie uszkodzony przez pożar, ale na szczęście odbudowano go zachowując dotychczasową bryłę. Na uwagę zasługuje późnorenesansowy ołtarz główny z 1627 r. Zdobi go bogata snycerka, rzeźby świętych, aniołów i Chrystusa oraz obraz Koronacji Matki Boskiej z pierwszej połowy XVII stulecia.

4. Kościół farny p.w. Michała Archanioła w Dolsku.

3. Jaszkowo – kościół p.w. św. Barbary

Jaszkowo w gminie Brodnica może poszczycić się dwoma niezwykłymi zabytkami. Pierwszym jest gotycki kościół p.w. św. Barbary, drugim zaś okazały pałac. Zacznijmy jednak od kościoła. Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z 1266 r. Należała ona wówczas do rodu Borków. Od końca XIII do końca XIV wieku Jaszkowo stanowiło własność Kościoła, po czym powróciło do Borków z Gryżyny.

5. Wnętrze kościoła p.w. św. Barbary w Jaszkowie.

To właśnie Borkowie ufundowali ok. połowy XV wieku niewielki, murowany, jednonawowy kościół p.w. św. Barbary. Pod koniec XVI wieku kolejni właściciele wsi – Bojanowscy, przekazali kościół luteranom. Świątynia powróciła do katolików w 1622 r. Kościół został odnowiony w XVIII w. W drewnianej plebanii, leżącej w pobliżu, w latach 1856 – 1877 mieścił się tu pierwszy dom generalny Zgromadzenia Sióstr Służebniczek Maryi, założony przez bł. Edmunda Bojanowskiego. Po śmierci Bojanowskiego w 1871 r., jego szczątki spoczęły w kościele, zanim przeniesiono je w 1927 r. do kościoła w Luboniu. W pobliżu kościoła w połowie XIX w. zbudowano neogotycką kaplicę grobową Szołdrskich.

6. Kościół p.w. św. Barbary.

4. Jaszkowo – pałac i Centrum Hippiki

Drugą atrakcją Jaszkowa jest pałac Szołdrskich. Nie należy on wprawdzie do najstarszych, ani zbyt dużych rezydencji, ale to zgrabny, piętrowy budynek zbudowany na rzucie prostokąta. Wejście zdobi okazały portal z loggią, zwieńczoną trójkątnym naczółkiem. Rezydencję wzniesiono w latach 1912 – 1918 r., prawdopodobnie wg projektu Stanisława Mieczkowskiego. Od XIX stulecia do 1939 r. Jaszkowo należało do Szołdrskich. Ostatni z Szołdrskich z Jaszkowa, hrabia Jan (ur. 1881), został rozstrzelany na rynku w Kościanie 23 października 1939 r. Zaniedbany dwór kupił w 1995 r. Antoni Chłapowski, potomek słynnego generała Dezyderego Chłapowskiego, światowej sławy jeździec i w budynkach przypałacowych założył międzynarodowy ośrodek edukacji jeździeckiej – Centrum Hippiki. W pięknie odrestaurowanym pałacu zaś mieści się hotel.  Podopieczni ośrodka są laureatami wielu krajowych i międzynarodowych zawodów jeździeckich.

7. Pałac w Jaszkowie.

5. Mórka – kościół p.w. NMP Wniebowziętej

Jedna z najokazalszych i najstarszych drewnianych świątyń w powiecie śremskim znajduje się w Mórce niedaleko Śremu. Mowa tu o kościele parafialnym p.w. Najświętszej Marii Panny Wniebowziętej. Kościół wzniesiono prawdopodobnie już w końcu XVI stulecia. Później budynek był wielokrotnie przebudowywany. W 1616 r. dobudowano murowaną zakrystię. Podczas remontu w 1725 r. dołożono niewysoką początkowo wieżę, ale podczas kolejnego remontu, tym razem w 1874 r., znacznie ją podwyższono. Kościół wzniesiono w konstrukcji szkieletowej, wypełnionej gliną. Świątynia w Mórce jest budowlą jednonawową z węższym, trójkątnie zamkniętym prezbiterium. Dach niegdyś pokryty był gontem, ale w latach trzydziestych XX wieku zamieniono go na eternit. Nad kościołem góruje wieża, którą kryje ośmioboczna latarnia, zwieńczona blaszanym hełmem. Wyposażenie kościoła pochodzi z różnych epok. Ołtarz główny jest wczesnobarokowy, a wykonano go z drugiej połowie XVII wieku. Jego głównym elementem jest obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, także z XVII stulecia. Ołtarze boczne są już późnobarokowe, a zbudowano je pod koniec XVIII wieku.

8. Drewniany kościół w Mórce.

6. Śrem – kościół pofranciszkański

Z inicjatywy bł. Jolenty i księcia Bolesława Pobożnego, sprowadzono do Śremu franciszkanów, a miało to miejsce ok. 1261 r. Zamieszkali oni początkowo na lewym brzegu Warty. Po lokacji Śremu na prawym brzegu rzeki w 1393 r., przenieśli się tam również franciszkanie i założyli klasztor w pobliżu dzisiejszego rynku. W 1636 r. ruchliwi franciszkanie śremscy postanowili zbudować sobie trzecią siedzibę. Kupili działkę na przedmieściu Ostrówek i tam się przenieśli.

9. Kościół pofranciszkański w Śremie.

Wkrótce przystąpili do budowy kościoła, który ukończono w 1663 r. Rozpoczęli także budowę murowanego klasztoru, którego wznoszenie przeciągnęło się aż do 1763 r. Trójnawowy kościół klasztorny p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny należy dla najciekawszych świątyń barokowych w Wielkopolsce. Wyposażenie kościoła pochodzi głównie z XVIII stulecia. Ciekawym elementem wystroju świątyni jest ambona w kształcie łodzi z rozpiętym żaglem, pochodząca z 1817 r. Władze pruskie skasowały klasztor w 1837 r., przeznaczając budynki poklasztorne na szkołę. Obecnie kościół pofranciszkański stanowi filę śremskiej parafii farnej, a w dawnym klasztorze ma swoją siedzibę Towarzystwo Muzyczne im. Mariana Zielińskiego.

10. Wnętrze kościoła pofranciszkańskiego w Śremie.

7. Śrem – kościół farny p.w. NMP Wniebowziętej

Jednym z charakterystycznych punktów w krajobrazie Śremu jest wysoka na 62 m wieża kościoła farnego p.w. Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej, zwieńczona wczesnobarokowym hełmem. Śremska fara została zbudowana już po ponownej lokacji miasta i przeniesieniu go na prawy brzeg Warty w 1393 r. Pierwsze wzmianki o kościele pochodzą z 1421 r. Wieżę dobudowano jednak później, bo dopiero w XVI wieku. Kościół farny jest budynkiem późnogotyckim, jednonawowym, ceglanym i orientowanym.

11. Kościół farny w Śremie.

Uwagę przechodniów i turystów zwraca przede wszystkim okazały gotycki szczyt i sama wieża. Wnętrze kościoła pokrywa sklepienie gwiaździste z XV i XVI wieku. Wyposażenie kościoła jest późniejsze. Bardzo ciekawym obiektem w kościele jest manierystyczny nagrobek z piaskowca wykonany dla podstarościego śremskiego Jerzego Jączyńskiego, zmarłego w 1597 r. Podstarościego przedstawiono z pozycji leżącej, w zbroi i z mieczem. Ołtarz główny zbudowano w 1892 r. w stylu neobarokowym. Zdobi go kopia obrazu Tycjana Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny z 1518 r. Oryginał znajduje się z kościele Santa Maria Gloriosa dei Frari w Wenecji. Warto wiedzieć, że wieloletnim wikariuszem parafii farnej był ksiądz-społecznik Piotr Wawrzyniak, jeden z najważniejszych bohaterów pracy organicznej w zaborze pruskim.

8. Śrem – ratusz

Śrem należy do najstarszych miast w Wielkopolsce. Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z 1136 r. Prawa miejskie otrzymał Śrem z rąk książąt wielkopolskich: Przemysła I i Bolesława Pobożnego w 1253 r., a więc jest on rówieśnikiem Poznania (jako pełnoprawnego miasta). Śrem początkowo ulokowano na lewym brzegu Warty, ale w 1393 r. przeniesiono go na prawy brzeg rzeki.

12. Ratusz na rynku w Śremie (ob. Plac 20 Października), zdjęcie z pocz. XX w.

Pierwsze wzmianki o miejskim ratuszu pochodzą z pierwszej połowy XV wieku, a przetrwał on ok. 200 lat. W 1648 r. oddano do użytku nowy ratusz, bo stary popadł w ruinę. Ten budynek rady miejskiej przetrwał ok. stu lat, może nieco więcej, gdyż spłonął przed 1789 r. Budynek ten stał w innym miejscu, niż obecny ratusz, prawdopodobnie w południowo-wschodniej pierzei obecnego placu 20 Października, czyli dawnego i współczesnego rynku miejskiego. W 1946 r. odkryto w tym miejscu gotyckie piwnice. Obecny ratusz wzniesiono w latach 1836 – 1838 r. na północnej pierzei placu 20 Października. Okazały, trójkondygnacyjny budynek nawiązuje w stylu do włoskiego renesansu i klasycyzmu. Nad budynkiem góruje wystawka z zegarem z 1876 r. 

13. Ratusz w Śremie obecnie.

9. Śrem – wieża ciśnień

Jednym z najwyższych obiektów w Śremie jest neoromańska (wg niektórych źródeł neogotycka) wieża ciśnień, wysoka na ok. 44 metry. Śremska wieża należy też z pewnością do najpiękniejszych tego typu obiektów w Polsce. Godne podziwu jest to, że ówcześni architekci potrafili zadbać nie tylko o stronę techniczną, ale też walory estetyczne tego przemysłowego obiektu. Wieża nawiązuje z wyglądu do baszty średniowiecznego zamku, a bezpośrednio do herbu miasta. W 1907 r. powstały w Śremie Wodociągi Miejskie, których najważniejszym zadaniem było zaopatrzyć miasto w bieżącą wodę. W skład systemu wodociągowego wchodziły: studnie głębinowe, stacja uzdatniania wody, przepompownia i oczywiście wieża ciśnień. Wieża powstała w latach 1908 – 1909 według projektu Ksawerego Geislera. Czterokondygnacyjny obiekt wybudowano na planie kwadratu. Całość wieńczy okazała głowica z gzymsem machikułowy. Wewnątrz znajdował się zbiornik wodny o pojemności ok. 240 m3. Po zakończonej eksploatacji wieża niszczała, na szczęście w 1985 r. wpisano ją do rejestru zabytków i objęto opieką konserwatorską. Obecnie trwają dyskusje co do dalszego przeznaczenia budynku. Planuje się stworzyć tu kompleks edukacyjno-rozrywkowy.

14. Wieża ciśnień w Śremie.

10. Włościejewki – kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP 

Włościejewki to niewielka wieś w gminie Książ Wielkopolski. Przez wieki osada należała do wielu rodzin. Na początku XIX wieku Włościejewki stanowiły własność Krzyżanowskich. W 1816 r. Anna Krzyżanowska wyszła za mąż za sławnego Andrzeja Niegolewskiego, oficera wojsk napoleońskich, bohatera słynnej szarży szwoleżerów w wąwozie pod Somosierrą. Po ślubie Niegolewski osiadł we Włościejewkach. Tu także urodził się jego syn Władysław, późniejszy adwokat, działacz społeczny i polityczny, powstaniec styczniowy. Włościejewki znane są w Wielkopolsce jednak przede wszystkim z małego, gotyckiego kościoła p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Pierwsze wzmianki o kościele pochodzą co prawda dopiero z początku XVII stulecia, ale przypuszcza się, że świątynia istniała tu już co najmniej od XVI, a być może nawet XV wieku. Kościół wyróżnia przede wszystkim bogato zdobiony szczyt schodkowy oraz obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z pierwszej połowy XVII wieku, uznawany przez wiernych za cudowny. Dzięki niemu, małe Włościejewki stały się celem licznych pielgrzymek. Obecnie kościół we Włościejewkach stanowi diecezjalne sanktuarium maryjne archidiecezji poznańskiej.

15. Kościół we Włościejewkach.

To oczywiście jedynie część atrakcji turystycznych powiatu śremskiego. Do tej listy można jeszcze dopisać choćby pałace w Brodnicy, Iłówcu i Psarskich, dwory w Manieczkach, Górce, Grzybnie, Gogolewie i Piotrowie, drewniane kościoły p.w. Ducha Świętego w Dolsku i p.w. św. Antoniego w Błociszewie, kościół p.w. św. Michała w Chwałkowie Kościelnym, dwa kościoły (św. Antoniego i św. Mikołaja) w Książu Wielkopolskim,  niewielki kościółek p.w. św. Wawrzyńca w Dolsku i wiele innych. Jak widzicie, sporo tego. Wystarczyłoby na jeszcze jedną, podobną listę. A jakie są Wasze propozycje?

Bibliografia:

Dubowski A., Zabytkowe kościoły Wielkopolski, Poznań 1956.

Drewniane kościoły w Wielkopolsce, koncepcja, teksty i wybór fotografii P. Maluśkiewicz, Poznań 2004.  

Libicki M., Libicki P., Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce, Poznań 2008.

Maluśkiewicz P., Gotyckie kościoły w Wielkopolsce, Poznań 2008.

Wielkopolskie ratusze, praca zbiorowa pod red. P. Maluśkiewicza, Poznań 2005.

www.powiat-srem.pl

www.srem.pl

www.zabytek.pl

Fotografie:

  1. Poznaniak / Public domain
  2. https://fotopolska.eu/167694,foto.html, autor: Westend
  3. Włodzimierz Jacek Adamski / CC BY-SA (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/)
  4. Jan Jerszyński / CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.5)
  5. MOs810 / CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0)
  6. Anna Kołacka / CC BY-SA 3.0 PL (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/deed.en)
  7. Anna Kołacka / CC BY-SA 3.0 PL (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/deed.en)
  8. https://fotopolska.eu/1211724,foto.html, autor: s_mile
  9. Anna Kołacka / CC BY-SA 3.0 PL (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/deed.en)
  10. Anna Kołacka / CC BY-SA 3.0 PL (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/deed.en)
  11. Klapi / CC BY-SA (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/)
  12. https://fotopolska.eu/119504,foto.html, autor: Wiesław Smyk
  13. https://fotopolska.eu/824386,foto.html, autor: Hellrid
  14. Klapi / CC BY-SA (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/)
  15. MOs810 / CC BY-SA (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *